مفهوم بهره‌وري-پایان نامه درمورد بهره وری نیروی انسانی

دانلود پایان نامه

مفهوم بهره‌وري

تعريف‌هاي كلي ارائه شده توسط هر يك از سازمان‌هاي بين المللي مرتبط با بهره‌وري از نظر مفهوم چندان تفاوتي با يكديگر ندارند(سینکوتا[1]، 2005).

OECD [2](يا OEEC [3]سازمان توسعه همكاريهاي اقتصادي اروپا): بهره‌وري عبارت است از خارج قسمت خروجي (ميزان توليد) بر يكي از عوامل توليد.

ILO[4] (سازمان بين المللي كار): محصولات مختلف با ادغام چهار عامل اصلي توليد مي‌شوند، اين چهار عامل عبارتند از زمين، سرمايه، كار و سازماندهي . نسبت اين عوامل بر توليد، معياري براي سنجش بهره‌وري است.

EPA[5] (آژانس بهره‌وري اروپا): بهره‌وري درجه استفاده مؤثر از هر يك از عوامل توليد است.

بهره‌وري در درجه اول يك ديدگاه فكري است كه همواره سعي دارد آنچه را كه در حال حاضر موجود است،‌ بهبود بخشد. بهره‌وري مبتني بر اين عقيده است كه انسان مي‌توان كارها و وظايفش را هر روز بهتر از روز پيش به انجام رساند. علاوه بر آن بهره‌وري مستلزم آن است كه به طور پيوسته تلاش‌هائي در راه انطباق فعاليت‌هاي اقتصادي با شرايطي كه دائماً حال تغييراست و همچنين تلاش‌هايي براي به كارگيري نظريه‌ها و روش‌هاي جديد انجام گيرد. بهره‌وري ايمان راسخ به پيشرفت انسانها است.

بر پايه تعريف منعكس در اعلاميه تشكيل مركز بهره‌وري ژاپن JPC[6] هدف از بهبود بهره‌وري در وهلة نخست عبارت است از به حداكثر رساندن استفاده از منابع نيروي انساني،‌ تسهيلات و غيره به طريق علمي، كاهش هزينه‌هاي توليد گسترش بازارها، افزايش اشتغال و كوشش براي افزايش دستمزدهاي واقعي و بهبود معيارهاي زندگي،، آنگونه كه به سود كارگر،‌ مديريت و عموم مصرف كنندگان باشد(سینکوتا[7]، 2005).

1-1-2. مؤلفه‌هاي بهره‌وري

بهره‌وري معيار سنجش فعاليتها است. از آنجا كه فعاليتهاي انسان نمي تواند بدون هدف و مقصد باشد، وقتي سخن از بهره‌وري پيش مي‌آيد، سنجش هر فعاليتي در ارتباط با هدف انجام آن فعاليت قرار مي‌گيرد. اين مسأله از دو زاويه كاملاً جدا از يكديگر قابل برسي است. از يك سو نفس مفيد و مؤثر بودن فعاليت براي دستيابي به هدف مورد سؤال است و از سوي ديگر راندمان (بازده) فعاليت مطرح مي‌شود. بنابراين بايد گفت بهره‌وري دو مؤلفه دارد، يكي كارآيي و ديگري اثربخشي(عبادی­آذر، 1384):

الف- كارايي: در اين قيمت توانايي به دست آوردن ستاده (بيشتر) از داده كمتر مطرح است( خوب كاركردن)

ب- اثر بخشي: در اين بخش پاسخ به اين سئوال مطرح مي‌شود كه آيا نتايج حاصل با هدف‌هاي موردنظر تطبيق دارد يا خير؟ (كارخوب كردن)

مفهوم بهره‌وري از دو ديدگاه مورد توجه قرار مي‌گيرد: ديدگاه اول نگرش فني يا تكنيكي است كه در آن بهره‌وري به عنوان يك مفهوم فني تعريف مي‌شود. بهره‌وري صرفاً معياري براي سنجش كارآيي فعاليتهاي اقتصادي است و تعريفي محدود و غيرقابل انعطاف دارد جهت اندازه‌گيري آن كوشش مي‌شود و شاخصهايي جهت تعريف هر يك از داده‌ها و ستاده‌ها و تشخيص آنها تعيين مي‌گردد. گاهي بهره‌وري هر يك از عوامل توليد به تنهايي مورد توجه قرار مي‌گيرد و بهره‌وري فيزيكي اين عوامل با واحدهايي نظير طول، اندازه، تعداد قطعات، افراد و .. مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.

گاهي اوقات بهره‌وري ارزشي يا كلي مورد توجه است. در اين صورت ارزش توليد در مقايسه با ارزش كليه عوامل توليد با واحدهاي پولي سنجيده مي‌شود.

در ديدگاه دوم كه نگرش فرهنگي محسوب مي‌شود. بهره‌وري به عنوان يك بينش فكري مطرح است. در اين بينش انسان به عقيده و باوري مي‌رسد كه مي تواند كارها و وظايفش هر روز بهتر از روز قبل به انجام برساند و براي تحقق اين باور تلاش مي‌كند در اين ديدگاه مفهوم بهره‌وري كه همان استفاده كارآمد از منابع جهت دستيابي به هدف است. در ارتباط با اراده انسان قرار مي‌گيرد و در نتيجه آن تفكر بهره‌وري حاصل مي‌شود. تفكر بهره‌وري تكامل مي‌‌يابد و به فعاليتهاي سيستماتيك و علمي تبديل مي‌شود و حركت بهره‌وري را به وجود مي‌آورد. بهره‌وري را نبايد صرفاً معادل كارآيي،‌ اثربخشي، كيفيت، سوددهي و صرفه‌جويي به شمار آورد(حجازی و بهروان،1388، 48).

كارآيي: عبارت است از نسبت كالاها و خدمات توليد شده به كالاها و خدمات مورد انتظار (استاندارد)، يعني كارآيي به نسبت كميت كالا و يا خدمات ارائه شده به هزينه مالي يا نيروي كاري كه براي آن به كار رفته اشاره دارد. اين شيوه اندازه‌گيري ميزان رضايت مصرف كننده يا ميزان دستيابي به هدف مطلوب يا مورد نظر را اندازه‌گيري نمي‌كند.

اثر بخشي: شاخصي است كه چگونگي تحقق اهداف را مي سنجد. اين مقايسه اثرات برنامه را بر جامعه كلي كرده و مشخص مي‌كند كه آيا برنامه از نهادها يا منابع براي نائل شدن به اهداف استفاده بهينه نموده است يا خير؟ بنابراين چگونگي تحقق مجموعه‌اي از اهدف مبين اثربخشي است در حاليكه چگونگي بكارگيري منابع را جهت تحقق اين اهداف كارائي مي‌نامند(خاکی، 1376،16).

بهره‌وري تركيبي از كارآيي و اثر بخشي است، زيرا اثر بخشي با عملكرد مرتبط است. در صورتيكه كارآيي با استفاده مفيد از منابع ارتباط دارد. بطور مثال بهره‌وري حمل و نقل عمومي فقط به تعداد افرادي كه از آن استفاده مي‌كنند. بستگي ندارد، بلكه به مواردي همچون قابليت اعتماد، كوتاهي زمان، سهولت دسترسي، سرعت، راحتي و ايمني مردم در سفرهاي روانه‌شان هم بستگي دارد.

سوددهي: سود مي‌تواند از طريق افزايش درآمد حاصل شود، اگرچه امكان دارد بهره‌وري وجود نداشته باشد. برعكس بهره‌وري بالا هميشه با سود سرشار و افزايش آن همراه نيست. زيرا كالاهايي كه به طور كارآ توليد شده‌اند،  ضرورتي ندارد كه مورد تقاضاي بالايي داشته باشند.

كاهش هزينه: كاهش هزينه‌ها، هميشه باعث افزايش بهره‌وري نمي‌شود، به ويژه براي برخي هزينه‌ها از جمله آموزش و پرورش كه در دراز مدت باعث افزايش بهره‌وري مي‌شود ممكن است آثار كوتاه‌مدت در اين مورد وجود نداشته باشد. پس كاهش هزينه‌ها بايد با توجه به درجه اهميت هر كدام از عوامل مؤثر در بهره‌وري صورت گيرد.

[1] Cincotta

[2] Organization of European connercial Development (OECD)

[3] Organization for European Economic cooperation (OEED)

[4] International Labor organization (ILO)

[5] European Productivity Agency (EPA)

[6] Japan productivity center (JPC)

[7] Cincotta

دانلود پایان نامه