بررسی نقش رسانه های جدید در ارتقاء فرهنگ دینی- قسمت ۱۳

دایره المعارف تشیع کارکردهای اصلی این نوع از ارتباطات سنتی را چنین بیان می‌کند: حوزه ها و مدارس به تبعیت از مساجد، به منظور پاسخگویی به دو عملکرد عبادی و آموزشی مکمل یکدیگر بودند.اطلاع‌رسانی و آگاه کردن فراگیران و طلاب در زمینه های اجتماعی دینی ، هر چند جزء اهداف اصلی این رسانه به شمار نمی‌آید.(نصر،۱۳۵۹: ۵۴۹)
اما مدارس دینی همواره محلی برای مبادله تازه ترین اخبار سیاسی، اجتماعی و بویژه دینی جامعه بوده است. ماجرای تحریم تنباکو، قیام مشروطه، مبارزه با کشف حجاب در ایران ، قیام پانزده خرداد و… از جمله نتایج برجسته و تاریخی کارکرد اطلاع رسانی این رسانه سنتی اسلامی است.
۳-۱۱-۲-۲ – مجالس روضه خوانی (تکیه، حسینیه)
۱-۳-۱۱-۲-۲- تکیه
واژه تکیه از ” اتکا ” و از ریشه ” وکا” به معنی پشت به چیزی گذاشتن، پشت دادن و اعتماد کرن است ولی در معماری این واژه به فضاها و بناهایی گفته می شود که در فضای خود جمعی از افراد را به منظور‌های خاص جای می‌دهند. رسانه تکیه را گاه به نام حسینیه می خوانند به علت شباهت کارکرد تکیه‌ها در اغلب حوزه های فرهنگی ایران به حسینیه نیز مشهورند.( باهنر ،۱۳۸۷: ۱۲۵)
۲-۳-۱۱-۲-۲- حسینیه
به جایگاهی گفته می‌شود که در آن محل روضه خوانی و عزاداری مراسم عاشورای حسینی برپا می‌گردد.(دهخدا،۱۳۷۳: ۷۹۷۰)
عنوان حسینیه از دوران صفویه به بعد در منابع پدید آمده است و در بسیاری از موارد تکیه ها به نام حسینیه نیز خوانده می‌شود.
۳-۳-۱۱-۲-۲- عناصر ارتباطی مجالس روضه خوانی
ارتباط گران در این رسانه شامل واعظان، روضه خوانان و مداحان هستند . پیام اصلی این رسانه همان پیام عاشورا است اشکال ارائه پیام در این رسانه متنوع و گوناگون است که از جمله می توان به سخنرانی ، روضه خوانی، عزاداری، نوحه خوانی و شبیه خوانی اشاره داشت . همچنین عناصر بیانی متنوعی در آن بکار برده می‌شود که کلام بیشترین عنصر شناخته شده بویژه در وعظ و سخنرانی است که گاه به صورت منظوم ارائه می‌شود.(باهنر،۱۳۸۷: ۱۳۳)
به این ترتیب محتوای ساده و زیبا و اشکال گوناگون ارائه پیام و عناصر بیانی بکار رفته در آن سبب نوعی ارتباط دو سویه با مشارکت فعال مخاطبان در اغلب لحظات این نوع ارتباطات دینی شده و جذابیت معنوی ویژه ای به آن بخشیده است تا مخاطبان این رسانه در طول تاریخ روزافزون گردد. به طوری که آن را به مقبول ترین رسانه دینی در ایران پس از خانواده تبدیل ساخته است.
۴-۳-۱۱-۲-۲-کارکرد ارتباطی مجالس روضه خوانی
مجالس روضه و مراسم مذهبی همواره زمینه ای برای فراگیری معارف دینی بوده است . نشر فرهنگ اسلامی و آشنایی مخاطبان با پاره‌ای از معارف و علوم اسلامی همواره یکی از مقاصد این گونه مجالس بوده است و به این ترتیب کارکرد آموزشی این دسته از رسانه های دینی را باید به مجموعه کارکردهای آن افزود . مجالس روضه خوانی همچون رسانه ای خبری و اطلاعاتی عمل کرده و رهبران و مبارزان دینی از شرایط مناسب چنین محفلی برای آگاه ساختن مردم از عملکرد اجتماعی و سیاسی دولتها و تعامل دینی آنان بهره بردند.(همان:۱۳۵)
۱۲-۲-۲-ابعادی از الگوی ارتباطات سنتی دینی در ایران
رسانه های سنتی درگذشته و حال ایران بسیار متعدد و متکثر بوده اند اما ضعف مطالعات و کمبود‌جدی آمار و اطلاعات مربوط به آنها، تحلیل و بررسی ارتباطی چنین رسانه هایی را مشکل تر نیز ساخته است . در جمع‌بندی کلی ابعادی از الگوی ارتباطی حاکم بر ارتباط سنتی دینی در ایران عبارتند از :
کارکرد اصلی و تاسیس رسانه های سنتی اسلامی( به جز مدارس علوم دینی) کارکرد ارشادی است. مقصود اصلی، ترغیب مردم به سوی ارزش‌های اسلامی و تحول در احساسات آنها به جهت زمینه‌سازی رفتارهای دینی می باشد.(باهنر،۱۳۸۷: ۱۳۴)
ارتباطات سنتی دینی تابعی از مشخصه‌های فرهنگی کشور به شمار می‌آید و مطالعات حوزه فرهنگ و ارتباطات شناخت الگوهای حاکم بر این نوع ارتباطات را میسر می سازد این مطالعات نشان می‌دهد که رسانه های سنتی در ایران از تماس فرهنگ های اسلامی و ایرانی پدید آمده اند و الگوی حاکم بر ارتباطات سنتی دینی در ایران همواره متاثر از مولفه های فرهنگی ایرانی و اسلامی بوده است . این رسانه ها را می توانیم از مهمترین گروه‌های مرجع مردم مسلمان ایران در طول تاریخ بدانیم.
ارتباط گران اصلی این رسانه‌ها را علمای دین، خطبا و واعظان تشکیل می دهند ارتباط گران اصلی این رسانه ها، نخبگان جامعه اسلامی ایران و مراجع فکری مردم نیز بوده اند .
پیام غالب این رسانه ها معارف اسلامی است که تعیین رتبی میزان هر یک از انواع معارف نیازمند تحلیل محتوای پیام های ارائه شده است. طرح مسائل و رویدادهای روز جامعه، تحلیل و بررسی آنها و ارائه رهنمودها و توصیه های لازم به مخاطبان بخش دیگری از این پیام ها را تشکیل می‌دهد.
شکل ارائه پیام و عناصر بیانی بکار رفته در آن متناسب با رسانه دینی مورد استفاده تفاوت هایی پیدا می‌کند. شاید بتوان گفت که در اغلب ارتباطات این رسانه ها که ارتباط گران آن روحانی بوده اند شکل ارائه پیام نیز سخنرانی به صورتی یکسویه و بدون مشارکت مخاطبان صورت پذیرفته است و تغییر در این نوع ارتباط و استفاده از گونه های مختلف و جذاب ارتباطات دو سویه را کمتر می توان سراغ گرفت . سایر فرآیندهای ارتباطی در این رسانه ها از اشکال و عناصر بیانی متنوعی سود جسته است و مشارکت مخاطبان در ارتباطات دو سویه و ویژگی مهم آنها به شمار می‌آید.(همان،۱۳۶)
ویژگی ذاتی ارتباط سنتی یا چهره‌به چهره و تاثیرات مربوط به آن به طور طبیعی و عام در همه این رسانه ها وجود داشته است ارتباطات مستقیم میان ارتباط گران و مخاطبان، روابط چهره به چهره میان مخاطبان و با محیط پیرامون، بازخوردهای فوری و تاثیرات مربوط به بیان احساسات ، شور و جذبه فردی و جمعی و از این روست که خاص ارتباطات انسانی است از توانمندی‌های ارتباطات سنتی به شمار می‌آیند و نیز محدودیت های آن به لحاظ سرعت، گستردگی ، قابلیت دسترسی و کنترل و سازماندهی و … از جمله زیرساخت های این الگوی ارتباطی محسوب می‌شوند.(همان : ۱۳۸)

این مطلب را هم بخوانید :  پژوهش دانشگاهی - بررسی نقش رسانه های جدید در ارتقاء فرهنگ دینی- قسمت ۱۲

رسانه های قدیم رسانه های جدید
ظرفیت ارتباطی رودرو چاپ پخش تلفن شبکه‌های کامپوتری چندرسانه‌ای
سرعت پایین
منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است