تحقیق – بررسی نقش رسانه های جدید در ارتقاء فرهنگ دینی- قسمت ۱۸

بنابراین در تبلیغ دینی از تریبون رسانه دو اصل را باید مد نظر داشت:
رسانه باید انتخابی باشد یعنی فضایی دو سویه و تعاملی
دین مطابق مقتضیات رسانه رمزگذاری شده وتغییر شکل یابد بدون آن که محتوا تغییر کند . این گونه نگاه ها به تبلیغات دینی تنها موید شیوه های نفوذ پیام های دینی است نه اثبات کنند. این امر که جریان اطلاعات یا تاثیرگذاری رسانه ها در انتقال مفاهیم دینی یک طرفه وغیر تعاملی است.(همان: ۶۱)
۸-۳-۲- وجه پیام‌آوری رسانه برای دین
در بحث تاثیرگذاری رسانه در دین‌گریزی و دین پذیری مردم نمی توان صرفاً بر این امر تاکید داشت که فقط رسانه‌ها بر روی مخاطبان تاثیر می‌گذارند و مخاطبان نیز همه پیام های رسانه را بدون تامل می پذیرند، بلکه مخاطبان در مورد پیام هایی که از رسانه ارسال می‌شود می‌اندیشند و در مورد صحت و سقم آن به بحث و مراوده می‌پردازند و گاهی نیز آنها را تفسیر و نقد می‌کنند.
ویژگی های پیام رسانه‌ای:
پیام‌ها ساختارها هستند.
پیام‌ها نماینده واقعیت‌های اجتماعی هستند.
افراد معانی را با عمل متقابلشان با پیام ها در می‌یابند. (کاشانی،۱۳۹۰: ۴۷)
پیام‌ها مقاصد زیبا شناختی ، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دارند و هر شکلی از ارتباطات و یژگی‌های منحصربه فرد خود را دارد.(Hobbs 1997)
۹-۳-۲- انواع گفتمان
 
 
 
گفتمان اولیه : گفتمان بازنمایاننده یا گزارش کننده۱
گفتمان ثانویه: گفتمان بازنمود شده یا گزارش شده۲(کاشانی،۱۳۹۱: ۵۱)
۱۰-۳-۲- وجه گفتمان‌پردازی رسانه برای دین
رسانه‌ها برای افراد، نمادها ، افکار و محتوایی معنوی و مذهبی فراهم می کنند تا آنها خودشان را در جستجوی مذهبی فردی ببینند. رسانه‌ قادر است افراد را به ریشه های افکار و نمادهای مذهبی هدایت کند اگر چه فرد در سنتی ویژه ریشه دارد. اما همچنین می‌تواند افکار و نمادهایی از سنت های دیگر را تولید کند . نمادها، ادعاها ، ارزشها و ایده آل ‌های مذهبی قسمتی از منابعی می‌شوند که برای ساختن احساس معنادار مورد استفاده قرار می‌گیرند.(هوور، استورات.ام،۱۳۸۶: ۴۷۵)
گفتمان دینی از طریق پیام ها، تصویری را در ذهن مخاطبان می‌سازند و اهمیت گفتمان دینی رسانه نیز تا حد بسیار زیادی تاثیرگذار است . مطبوعات، سینما، اینترنت و … هر یک در به وجود آوردن و یا هدایت این گفتمان نقش مهمی ایفا می‌کنند. اصطلاح گفتمان از دهه ۱۹۶۰ در علوم انسانی، هنر، ادبیات کاربرد وسیعی پیدا کرد تا پایان سده نوزدهم گفتمان به معنای نظام ارائه بحث در مورد مسئله‌ای خاص بکار می‌رفت و محدوده آن تقریباًمنحصر به نوشتار بود و تا حدودی به شیوه بیان مربوط می‌شد.(کاشانی،۱۳۹۱: ۵۲)
۱- primary discourse
۲- secondary discourse
۱۱-۳-۲- “دین رسانه ای ” یا ” رسانه دینی”
ارتباط دین و رسانه با توجه به تنوع پیام‌ها و آموزه‌های دینی و ظرفیت‌های متفاوت آنها، مختلف خواهد بود. رسانه‌ها به تناسب ظرفیت‌ها و محدودیت های ذاتی، راهبردهای فرهنگی، سیاست‌‌های برنامه ‌سازی، نوع و قالب برنامه، کارکردها، اهداف و انتظارات نسبت‌های متفاوتی با دین دارند و پیام های دینی نیز فی نفسه تنوع درخور توجهی دارند، گاه این تنوع در مقام ابلاغ و ارائه، پیچیدگی بیشتری می‌یابد. تبدیل پیام های دین به قالب‌های متناسب رسانه ای و برنامه سازی براساس سوژه های دینی نیازمند اعمال تصرفات فنی و حذف و اضافات کارشناسانه خواهد بود. سوالی که می‌توان مطرح کرد اینکه چه نوع تعاملی میان دین و رسانه (اطلاق دو مفهوم) “دین رسانه ای ” یا ” رسانه دینی” خواهد بود؟
بدیهی است که در کاربرد اول رسانه محور دین تابع و در کاربرد دوم، دین محور و رسانه تابع ملاحظه شده است. برخی منتقدان برآنند که نحوه استفاده رسانه از دین به دلیل سلطه سیاسی و اقتصادی گروه های ذی‌نفع همواره ابزاری خواهد بود.
لازم به ذکر است که از رسانه دینی نیز برداشت های مختلفی وجود دارد و مهمترین تلقی‌های ارائه شده از یک رسانه دینی عبارتند از: رسانه دارای مضمون و محتوای برگرفته از منابع دینی، رسانه دارای شکل، محتوا و هدف دینی، رسانه دارای نقش ایدئولوژیک در تبلیغ و ترویج دین، رسانه انعکاس دهنده فرهنگ و رسوم پذیرفته شده جامع با گروه مومنان، رسانه های وابسته به سازمان‌ها و مراکز دینی.(شرف‌الدین ،۱۳۹۱: ۹)
۱۲-۳-۲- مهمترین خدمات رسانه به دین
شکی نیست که رسانه ها میانجی دین هستند و همه رسانه ها به تناسب ظرفیت، نوع کاربری، جایگاه اجتماعی و وظایف کارکردی و … می توانند به دین در رسیدن به اهداف مورد نظرش یاری برسانند.
رسانه ها روش منحصر به فردی هستند که فرد ، گروه یا نهاد امروزی می تواند (بوسیله آن) مسیر خود را در درون قلمرو عمومی گفتمان سیاسی، فرهنگی یا اجتماعی بیابد.(استوارت ام هوور،۱۳۸۶ :۴۶۱)
۱-۱۲-۳-۲-گسترش نفوذ دین: رسانه می تواند دین را در تلاش برای جلب و جذب مخاطبان جدید تعمیق باورهای مومنان کمک کند.
۲-۱۲-۳-۲- تبلیغ هر چه بیشتر دین: تلاش دین داران برای تبلیغ آموزه های مذعبی و عرضه آن به سایرین آن چنان زیاد است و تلاش می کنند هر چه بیشتر و بهتر از آخرین فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی استفاده کنند.
مانوئل کاستلز ۱ اسپانیایی استاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و دانشگاه کاتالونیا نیز به دلیل تضعیف موقعیت رسانه های سنتی در جهان معاصر استفاده از رسانه های جدید در تبلیغ و ترویج پیام دین امری اجتناب ناپذیر می داند و می گوید: فرستندگان سنتی از میان نمی‏روند، بلکه ضعیف می‏شوند، مگر اینکه بتوانند پیام‏های خود را با استفاده از سیستم جدید بیان کنند.
شیوه‏های الکترونیک به عاداتی که به گونه‏ای معنوی منتقل می‏شوند، مادیت می‏بخشند و بدین ترتیب، قدرت آنان را افزایش می‏دهند. انتقال پیام از طریق واعظان الکترونیکی و شبکه‏های تعاملی بنیادگرا به منظور القای باورها، به مراتب مؤثرتر و تأثیرگذارتر از انتقال رو در روی [پیام] یک شخصیت مقتدر و کاریزماتیک است که در دوردست قرار دارد(مانوئل کاستلز،۱۳۸۰: ۴۳۴)
لازم به یادآوری است که تفسیر فوق از قابلیت کاربری رسانه در خدمت دین، بیشتر با تلقّی ابزاری از آن انطباق دارد. رسانه‏ها، در مادی‏گرایانه‏ترین تفسیر، خود را ابزار بی‏طرفی برای انتقال هر پیامی می‏دانند که دین هم از جمله آنهاست.البته در قوانین و مقرّرات بین‏المللی موجود، که عمدتا ادعا می‏شود بر مبنای بی‏طرفی ذاتی رسانه‏ها تنظیم و تدوین شده‏اند، برای انتقال پیام‏های دینی هم مانند سایر پیام‏ها ضوابط و محدودیت‏هایی پیش‏بینی شده است.(اسماعیلی،۱۳۸۲: ۲۵)
۳-۱۲-۳-۲- تبلیغ دین با قرائت‏های متکثر: دست‏یابی گسترده دین‏مداران و علاقه‏مندان به تبلیغ دین به رسانه‏ ها باعث شده که این رسانه ها به تریبونی همگانی برای مبلغان و سخنگویان مختلف تبدیل شده و هر کس با توجه به علایق حرفه‏ای و تشخیص خویش از این ظرفیت عظیم برای تبلیغ اندیشه‏ها استفاده نمایند.
۴-۱۲-۳-۲- تقویت روح جمعی: رسانه‏های جدید از جمله شبکه های اجتماعی ،ماهواره و …. می توانند وجدان جمعی و احساس تعلّق مشترک مؤمنان ساکن در مناطق گوناگون و پراکنده در گوشه و کنار جهان را تقویت و به بازیابی هویت فرهنگ دینی آنها کمک کنند.
۱-Manuel Castells
۱۳-۳-۲- مهمترین خدمات دین به رسانه
۱-۱۳-۳-۲- اعطای جهان‏بینی و نظام ارزشی متناسب به سیاست‏گذاران، مالکان، مدیران، گردانندگان و برنامه‏سازان رسانه.
۲-۱۳-۳-۲- دین می‏تواند به عنوان یک ذخیره فرهنگی در غنی‏سازی و ارتقای کیفی محصولات رسانه‏ای مورد استفاده واقع شود.(شرف‌الدین،۱۳۹۱: ۱۲)

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.