دانشگاهی : مفهوم استراتژی

ً روش هدف دار زاییده دو اصل محیط رقابتی و محدودیت منابعه. بدون رقابت، روش هدف دار چیزی بی معناست و هر کجا محیط رقابتی باشه، این راه و روش کارسازه.

در جریان روش هدف دار رقابتی ، واسه رسیدن به یه جایگاه مشخص در بازار در بین رقبا، باید به سه سؤال اساسی جواب داده شه:

الف- چه کسائی مشتریان مورد نظر سازمان هستن؟ (کی)

ب- سازمان واسه مشتریان مورد نظر، چه کالا و خدماتی رو عرضه می کنه؟ (چی)

ج – سازمان چیجوری این کالا و خدمات رو عرضه می کنه؟(چیجوری)

تو یه بازار رقابتی، شرکتی موندگار میشه که نیازای مشتری رو بهتر از حریف تأمین کنه . یه سازمان باید مرز فعالیت خود رو در بازار تعیین کرده، مشتریان خود رو انتخاب کنه و ارزشی رو که می خواهد به شکل کالا و خدمات واسه اونا بی آفریند مشخص کنه.(غفاری،۱۳۸۹)

۲-۱-۲)اصول و قوانین رقابت

 

اندیشمندان تلاش های زیادی رو واسه ارائه یه نظریۀ عمومی جهت بررسی رفتار بازار رقابتی انجام داده ان. بروسن هندرسون،  یکی از اولین و موفق ترین محققان در این مورد ،اصول مهمی رو دربارۀ رقابت محیط کسب وکار بیان کرده:

۱-هر کسب وکاری باید در محدودۀ بازار خود نسبت به تموم رقبا به طور انحصاری برتری داشته باشه.

۲-مرزهای رقابت با نقاطی که رقبا در اون مشترک هستن تعیین می شه.

۳- در هر خط مرزی همیشه رقیبی هست که مرز رو مشخص می کنه.

۴- تعداد رقبای مرزی به تعداد تعادل ممکن بین ویژگی های رقابتی و توانایی هایی که نسبت به رقبا مزیت ایجاد می کنه، بستگی داره . پس هر چی متغیرهای محیطی و تنوع منابع لازم بیشتر باشه، تعداد تعادل ممکن بیشتر می شه.

۵- هر کدوم از رقبا واسه باقی موندن به منابع خاصی نیاز داره.

۶- اگر در منابع لازم واسه رقابت، محدودیتی وجود نداشته باشه، هر رقیبی تمایل به رشد نامحدود داره.

۷- تقریباً همیشه اندازه رشد یه سازمان با توانایی دسترسی رقبا به منابع محدود می شه.

۸-در شرایط برابر محیطی، در آخر یه حریف به نفع دیگری از محیط رقابت خارج می شه.

۹- سطوح بالاتر رقابت نمی تونن بدون وجود سطوح پایین تر باقی بمونن(تعادل عمودی)

۱۰- در رقابت افقی بین سازمان ها، روابط میان رقبا در تعادل دینامیکی قرار داره.( غفاری،۱۳۸۹)

 

۲-۱-۳)رویکردهای روش هدف دار

روند تکاملی روش هدف دار در بستر رویکردهای جور واجور تحقق پیدا کرده . اینجا به بعضی از رویکردهای مهم که در این راه تکاملی ایجاد شده اشاره می کنیم.

 

 

۲-۱-۳-۱)راه و روش تجویزی

این راه و روش شامل نظریاتیه که شکل گیری روش هدف دار رو حاصل یه پروسه تحلیلی و قانون مند می دونه. درون مایۀ اصلی این روش ها جفت وجور کردن عوامل داخلی( نقاط قوت و ضعف)  و عوامل خارجی (فرصت ها و تهدیدات ) واسه بهره مندی از منافع نهفته در فرصت هاست . در این راه و روش، روش هدف دار از تعامل این چهار عامل ایجاد می شه. این راه و روش، شرایط محیطی فردا رو امتداد خطی شرایط امروز فرض می کنه و توجهی به تغییر پارادایم نداره . بنابر این فقط در محیطی کارایی داره که تحولات اون کم و کند باشه . راه و روش تجویزی، ذهن آدم رو به شکل یه پروسه قدم به قدم به پیش می برد و این خود مانع بزرگی واسه پرواز ذهن به بالاترین درجه خلاقیت هاست.

خلاقیت

۲-۱-۳-۲)راه و روش توصیفی

صاحبان این مکتب از جمله مینتزبرگ، شیوۀ تحلیلی در تدوین روش هدف دار رو مردود دونسته و بر تغییرات سریع، غیرخطی و غیرقابل پیش بینی محیط تأکید دارن. مینتزبرگ بهترین حالت خلق روش هدف دار نو رو وقتی می دونه که یه ذهن تک و باخبر، بستر زایش روش هدف دار باشه . ایشون روش هدف دار موثر رو پدیده ای خودجوش می دونه عقیده داره که پروسه ها نمی تونن روش هدف دار تولید کنن. (غفاری،۱۳۸۹)

گری هامل که با نظر مینتزبرگ در مورد خودجوش بودن روش هدف دار موافقه، پنج پیشنهاد اساسی رو در جفت و جور کردن زمینۀ خلق روش هدف دار موثر پیشنهاد می کنه : پیشنهادات جدید، گفتگوهای جدید، احساسات جدید، دیدگاه های جدید و تجارب جدید.

۲-۱-۴)فلسفه روش هدف دار
فلسفه

معنی روش هدف دار زاییده فضای رقابتی و محدودیت منابعه . آدم در جهانی پر از محدودیت زندگی می کنه. صرف منابع محدود بر موضوعات غیر اصلی جریمه اش واگذاری میدون رقابتی به رقیبیه که منابع محدود خود رو بر موضوعات اصلی متمرکز کرده . موضوعاتی که نتیجه اش مزیت های بیشتری نسبت به حریف رو به همراه داره.

وجود روش هدف دار، تشخیص فرصت های اصلی و تمرکز منابع در جهت تحقق منافع نهفته در اون هاست . فلسفۀ روش هدف دار نشون می دهد که درون مایۀ اصلی روش هدف دار ، فرصت ها هستن . بدون رسیدن به فرصت های هدف دار، منافع هدف دار به دست نمی آید.(غلامی،۱۳۸۵)

۲-۱-۵)تعریف روش هدف دار

روش هدف دار چیه؟ مینتزبرگ واسه روش هدف دار پنج معنی پیشنهاد می کنه : طرح، تمهید، الگو، وضعیت، و دیدگاه. مشاوران مک کینزی اون رو با عبارت “درک ابعاد جور واجور ساختار صنعت و مبانی رقابت در اون” بیان می کنن . این تعاریف همه درست هستن، فقط اگه فلسفۀ روش هدف دار رو به همراه داشته باشن، یعنی بر درک و به کار گیری فرصت ها استوار باشن . در واقع بدون درک فرصت های هدف دار، روش هدف دار چیزی به طور کاملً بی نتیجه . فرصت ها درون مایۀ اصلی روش هدف دار ان و بدون اون هیچ نتیجه ای عاید نمیشه . در راه و روش روش هدف دار باید دائم به دنبال فرصت ها بود ، فرصت هایی که واسه سازمان منافع کثیری به همراه داشته باشه(غفاریان،۱۳۸۲).

۲۱-۶)فرصت های هدف دار

فرصت یعنی جفت و جور شدن عوامل بروز سود به صورت ناقص . فرصت “بالقوه” واسه همه هست، ولی فرصت “بالفعل” براساس توانایی تکمیل عوامل سود فقط به افراد و سازمان های خاص تعلق می گیرد.

مثلا شبکه اینترنت فرصت بالقوه واسه یه کشاورز سنتی هیچ گونه فرصتی به همراه نداره ولی همین پدیده واسه یه سازمان کشاورزی پیشرفته، فرصت های مختلفی از جمله کسب سریع اطلاعات هواشناسی رو جفت و جور می آورد . این نگاه نشون می دهد که فرصت ها فقطً زاییدۀ عوامل محیطی نیستن و توانایی ها(عوامل داخلی) هم در شکل گیری اون ها نقش مؤثری دارن.(کیانی،۱۳۸۹)

کشاورزی

سازمان ها واسه در اختیار داشتن فرصت های بالفعل بیشتر باید توانایی های خود رو پیشرفت بدن و این مبنای برنامه های توانایی سازه . برنامه های توانایی ساز رو می توان برنامه های فرصت آفرینی هم لقب داد. در جهان رقابتی، در انحصار داشتن توانایی های کلیدی، یه مزیت مؤثره و توسعۀ توانایی های کلیدی، جزو اهداف اصلی سازمان هاست. توانایی ها، پایه مزیت رقابتی سازمان ها در بهره گیری از فرصت ها به حساب میاد.

 

۲-۱-۷)پیشرفت فرصت ها

هر سازمان موفقی دارای یک یا چند توانایی کلیدیه . توانایی های کلیدی توانمندی هایی کمه در موفقیت کسب وکار نقش اساسی داشته و رسیدن به اون به آسونی امکان پذیر نباشه . توانایی های کلیدی ممکنه از نوع تکنولوژی، منابع کم پیدا و یا پروسه های منحصربه فرد باشه. زمینه توانایی های کلیدی، گلوگاه های کسب وکاره. واسه توسعۀ توانایی های کلیدی دو راه و روش هست : پیش نگر و پس نگر ر . در راه و روش پیش نگر، استراتژیست آینده رو پیش بینی کرده و در واسه رسیدن به توانایی های لازم آینده، سرمایه گذاری می کنه، مانند مالزی که روش هدف دار خود رو واسه به کار گیری فرصت های نهفته در عصرتکنولوژی اطلاعات(IT)  بناکرده و پروژه های جدید رو واسه ایجاد زیرساخت های کسب وکار سال ۲۰۲۰ به اجرا گذاشته.

اگه پارادایم آینده، تکنولوژی اطلاعات باشه، بی شک مالزی و کشورای مشابه در به کار گیری فرصت های عصر اطلاعات پیشی می گیرن، ولی اگه این پیش بینی اشتباه باشه، همۀ این سرمایه گذاری ها به حسرت بدل می شه . راه و روش پیش نگر خطر سرمایه گذاری با لایی رو متوجه سازمان می کنه . اما راه و روش پس نگر به مراتب اقتصادی تره ولی در مقابل، خطر از دست رفتن فرصت ها رو متوجه سازمان می کنه . ورود دیرهنگام شرکت سونی به بازار انفورماتیک نمونۀ بارزی از این رویکرده.(عسگریان،۱۳۷۱)

اقتصادی

یکی دیگه از ابعاد مهم برنامه های توانایی ساز، انتخاب حیطۀ توسعۀ توانایی هاست . ” الگوی فضای بالقوه” در این مورد در دو محور شکل می گیرد: چگالی فرصت ها و حوزۀ سازمان.

الفچگالی فرصت ها

این مسئله واسه زمینه های جور واجور کسب وکار فرق داره . دهۀ ۱۹۵۰ دهۀ فولاد و دهۀ۱۹۵۰ دهۀ الکترونیک بود و پس از اون ها کسب وکار انفورما تیک عرضه کنندۀ بیش ترین فرصت ها شد .بر پایۀ توصیۀ راه و روش هدف دار، توانایی های سازمان رو در جایی پیشرفت بدید که بالاترین چگالی فرصت هست.

 

 

ببخش سازمان

هر شرکت موفقی “توانایی های کلیدی ” خاص خود رو داره و هر قابلیتی می تونه امتیاز رقابتی خاصی به حساب آید . شرکت تویوتا از توانایی های زیادی برخورداره ولی این توانایی ها می تونن در بخش کسب وکار موتورسیکلت توان رقابت با هوندا رو جفت و جور سازه؟ قاعدۀ کلی می گوید : فاصله گرفتن از حوزۀ اصلی کسب وکار، تاثیر توانایی های کلیدی سازمان رو کاهش می دهد.

جالگوی فضای فرصت های بالقوه

این الگو نشون می دهد که هر چند توانایی سازی در بخش های جدید، بخش بیشتری از فضای فرصت های بالقوه رو در اختیار سازمان می گذارد، ولی دور شدن از حوزۀ توانمندی های کلیدی سازمان،امکان بهره ورداری از این فرصت ها رو کاهش می دهد . انتخاب حد بهینه ای واسه این از عوامل تعیین کننده در تاثیر برنامه های توسعۀ فرصت به حساب میاد.

۲-۱-۸)راهکارهای هدف دار

اولین قدم در این راه درک فرصت هاست که با تشخیص قوانین حاکم بر اون تکامل می یابد . قوانین به ما نشون می دهد که چیجوری می توان عوامل تحقق سود رو کامل کرد و به فعل درآوردً روش هدف دار به دو بخش اصلی تفکیک می شه : فرصت یابی هدف دار ، راه یابی هدف دار. اقدامات مربوط به فرصت یابی هدف دار در مرحلۀ راه یابی هدف دار مشخص می شه .اما واسه راه یابی راهبُردی دو راه و روش کلی هست:

الف: قانون روی، ب: قانون شکنی

الفقانون روی

قانون روی به تلاش واسه پیدا کردن راهکارهایی گفته می شه که بر مبنای قوانین حاکم شکل گرفته ان. لازمۀ این کار شناخت قواعده . در این راه و روش استراتژیست می باید قوانین رو بشناسه و بعد کم هزینه ترین روش تکمیل عوامل فرصت رو پیش گیرد.

 

 

ب : قانون شکنی

در این راه و روش واسه حل گلوگاه هدف دار، تغییر قوانین موجود به قانون ای که شانس به کار گیری فرصت رو واسه سازمان زیاد کنه مورد توجه قرار می گیرد . وقتی که جف بزوس در سال ۱۹۹۵تصمیم گرفت تا به جای شبکه پخش عادی کتاب و نشریات از اینترنت استفاده کنه، یه راه حل هدف دار قاعد ه شکنانه واسه شرکت آمازون پای ه گذاری شد . امروزه این شرکت با عرضۀ ۱۸  میلیون عنوان کتاب از انبار مجازی خود ۱۲۶ میلیون مشتری در سراسر جهان رو به خود جذب کرده.(طبیبی،۱۳۷۱)

۲-۱-۹)روش هدف دار ها و پارادایما

مکاتب مربوط به روش هدف دار، طیف گسترده ای از رویکردها رو تشکیل میدن که دو سویۀ اون در اختلاف کامل باهم قرار دارن. نظریه پردازان سنتی، آینده رو امتدادی از حال می دانند و تلاش می کنن با پیش بینی عوامل محیطی، روش هدف دار خود رو واسه استفاده هرچه بیشتر از فرصت های فردا تنظیم کنن . منتقدان این نگاه که در طیف دیگه قرار دارن، مدلای ساده و خطی و سنتی رو واسه پیش بینی در دنیای پیچیده امروز مناسب نمی دانند و بر بی حاصلی اون تأکید دارن.

۲-۱-۱۰)پارادایما و فرصت ها

پارادایما در بطن خود حامل قوانین فرصت زا هستن و آدم در نگاه هدف دار خود ماهیتاً دنبال فرصت هاست . واسه به کار گیری فرصت ها می باید قوانین حاکم رو به درستی شناخت . خیلی از سازمان ها واسه شناخت قوانین پارادایم آینده تلاش می کنن . تا ده سال دیگه خودروهای هیدروژنی به بازار عرضه می شه . این فناوری نوظهور خیلی از قوانین رو درهم خواهد ریخت . هدف اصلی این درهم ریزی شرکت های نفتیه که سرمایه گذاری های اون ها مورد تهدید جدی قرار می گیره.

اینطوری خیلی از فرصت های امروز از بین رفته و به جای اون قوانین جدید فرصت های فردا رو میسازن.روش های هدف دار براساس خاستگاه فرصت قوانین پارادایما خصوصیات متفاوتی رو دارن . این رابطه، منطق جدیدی رو ارائه می دهد که میتونه مکاتب به ظاهر مخالف رو به شکل یه الگوی واحد، یعنی الگوی فرصت بذاره.(لاکت،۱۳۷۳)

۲-۱-۱۱)الگوی فرصت

رویکردهای روش هدف دار براساس خاستگاه فرصت در چهار گروه دسته بندی می شن :

روش های هدف دار آگاهانه، روش های هدف دار خلاقانه، روش های هدف دار آینده نگر، روش های هدف دار آینده ساز.

الف)روش هدف دار های آگاهانه

فرصت های خود رو از پارادایم جاری می گیرند و پایه اون ها بر درک فرصت و انتخاب راه حل مناسب استواره. عقاید سنتی در این طیف قرار می گیرد.

ب)روش هدف دار های خلاقانه

 در فضای پارادایم موجود، راهکارهای تازه و بی سابقه رو جستجو می کنن. این روش های هدف دار براساس دیدگاه های موثر استوارند . در این شرایط سازمان های حریف در جهت سهم جویی از فرصت ها اقدام می کنن.

جروش هدف دار آینده نگر

اگر روش هدف دار بر شناخت پارادایم آینده استوار باشه، اون رو می بگیم.

دروش هدف دار آینده ساز

اگر قانون شکنی و خلق پارادایم جدید، پایه کار قرار گیرد حاصل می شه.

مالزی از کشورهاییه که روش هدف دار خود رو براساس تصویر سال ۲۰۲۰ بنا گذاشته آینده نگر. شرکت هایی مانند تویوتا، آی بی ام و زیراکس رو می توان معماران پارادایمای امروز دونست. اون ها با روش های هدف دار آینده ساز، قوانین پارادایم عصر خود رو شکستند و قوانین جدیدی رو جانشین اون کردن.

۲-۱-۱۲)امتیازات و مشکلات

هر کدوم از رویکردها امتیازات و مشکلات خاص خود رو دارن . روش های هدف دار آگاهانه با خطر تقریباً محدودی، سازمان رو به اندازۀ یه روش هدف دار نسبت به رقبای بدون روش هدف دار  برتری خواهند بخشید . ولی این روش های هدف دار تغییر ل زا نیستن . روش های هدف دار خلاقانه سازمان رو تو یه موقعیت انحصاری برتر نسبت به رقبا قرار می دهد، ولی ممکنه در زمان کوتاهی مقهور توانایی های کلیدی رقبا شه . روش های هدف دار آینده نگر توانایی رقبا رو شدیدا خنثی می کنه، ولی خطر بالای این راه و روش، فاصلۀ برد و باخت روش هدف دار رو تا حد هست و نیس سازمان پیش می برد .روش های هدف دار آینده ساز یه راه میان بر به قله های پیروزیه، ولی رسیدن به اون پیچیده و بیشترً متکی بر افراد خاصه.( لاکت،۱۳۷۳)

۲-۱-۱۳)تعریف مدیریت هدف دار

مدیریت هدف دار:  مدیریت، هدایت و کنترل سازمان طوری که بتونه عکس العمل مناسب و سریع در مقابل تغییرات محیط داخلی و برونی سازمان نشون داده و در شرایط ایده آل تغییردهنده محیط داخلی یا خارجی باشه.

– مدیریت هدف دار به پروسه هدایت برنامه های هدف دار و حصول اطمینان از اجرای خوب اون واسه کسب اطمینان از موفقیت سازمان در بلندمدت دلالت داره.( رفائیان ۱۳۸۴).

– مدیریت هدف دار راهبردیه که شامل هدف های کلان سازمان و انتخاب گزینه ها و روش های مناسب واسه تحقق اون ها و تخصیص منابع لازم واسه رسیدن به اون اهداف مذکوره. داشتن این روش تفکر مدیران رو مجبور می کنه تا به جای دقیق شدن و فوکوس کردن روی موضوعات کوتاه ، به بررسی مباحث سازمان گسترده بپردازند و هدف پایانی داشتن این روش تفکر و مدیریت ایجاد یا کسب مزیتی رقابتی واسه سازمانه.  آینده مطلوب خودبه خود شکل نمی گیرد، پس الان باید عزمشو جزم کرد، قبول خطر کرد، دست به اقدام زد، تخصیص منابع کرد، منابع انسانی کیفی رو به کار گرفت تا آینده شکل گیرد(دراکر ۱۰۷۳).

[۱] -strategos

[۲] – Mintzberg

[۳] – Hamel

[۴] – B. Handerson

[۵] – IT(Information  Teknology)